خبرگزاری فارس- زهره سعیدی:یکی از دغدغههای امروز انسانها بر کره زمین مسئله محیط زیست و بحرانهایی است که انسان مدرن و تکنولوژی برای آن ایجاد کرده است. بحث استفاده بی رویه از منابع طبیعی و تخریب عناصر زیست محیطی خیلیها را درگیر خود کرده اما اینکه چقدر این مسئله جدی است و باید بدان پرداخته شود، خود جای بحث دارد. به مناسبت آغاز سال نو خورشیدی (1393) با تعدادی از اساتید و صاحبنظران عرصه فلسفه و اندیشه کشور که دغدغه طبیعت و محیط زیست دارند، درباره ارتباط فلسفه و طبیعت، مهمترین گامهایی که اندیشهورزان کشور میتوانند در این راستا بردارند، به گفتوگو نشستیم.
*منشأ آلودگیها تنها خارجی نیست
کریم مجتهدی چهره ماندگار فلسفه: در عصر جدید دانشمندان ضمن اینکه تلاش میکنند هر چه بیشتر قوانین ریاضی جهان طبیعی را کشف کنند در عین حال اطلاعات خود را بر آن اعمال میکنند صنعت یکی از ممیزات علم جدید است که به نحوی نه فقط تابعیت انسان از طبیعت را نشان نمیدهد بلکه بر عکس تفوق مابعدالطبیعی انسان را نسبت به آن مشخص میکند. در اغلب جوامع امروز چه صنعتی پیشرفته و چه مصرفکننده یکی از نخستین احساساتی که به شخص دست میدهد این است که انگار دیواری نامرئی یا حتی مرئی بین او و طبیعت کشیده شده و نه تنها زندگی دیگر جنبه طبیعی ندارد بلکه خود انسان و سلامتش نیز دچار مشکل شده و در معرض خطر است منشأ آلودگیها فقط خارجی نیست بلکه درونی نیز هست. بدون شک یک بار دیگر خدا آدمیزاد را از بهشت با صفا و امن خود طرد کرده و بیرون رانده است.
*فیلسوفان نگران آینده محیط زیست هستند
سید یحیی یثربی استاد بازنشسته دانشگاه علامه طباطبایی: مشکل طبیعت در دوران گذشته اصلاً مطرح نبود، کل کره زمین شاید یک میلیارد جمعیت داشت و هیچ نوع آلاینده ماشینی و گازهای گلخانهای وجود نداشت، بنابراین چرا باید درباره مشکل طبیعت صحبت شود اگر هم مطالبی از قبیل «گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت» یا مثلاً «دل هر ذره را بشکافی آفتابیش در میان بینی» ربطی به مسائل هستهای ندارد، اینها توهم است که فکر کنیم ملاصدرا یا ابن سینا درباره این مسائل نظر دادهاند. فلسفه امروز و متفکران جهان در حد زیادی نگران این مسئله هستند که در آینده نزدیک با چه فاجعه طبیعی روبهرو هستیم.
* سبک صحیح ارتباط با طبیعت را باید بیاموزیم
آیتالله محسن غرویان استاد درس خارج حوزه علمیه: من به برخی کشورها که سفر کردم متوجه شدم که از بین همه آنها مردم ژاپن واقعاً سبک زندگی خوبی در رفتار با طبیعت و محیط زیست دارند، میتوانم آنها را به عنوان الگو معرفی کنم چرا که در هیچ جای دنیا چنین رفتاری را مشاهده نکردم آنها حتی بر روی چمنهای پارکهایشان هم یک تکه آشغال یا دستمال کاغذی نمیاندازند و کاملاً همه مسائل را رعایت میکنند و بر آسفالت خیابانها و کوچهها چیزی نمیاندازند و به نظافت و پاکیزگی بسیار اهمیت میدهند حتی فیلمهایی از سبک زندگی و رفتار آن با محیط زیست دارم که بسیار درس آموز است. مهمترین نکته همین مسئله نظافت و رعایت شرایط مناسب برای حیات محیط زیست و رعایت حریمهای آن است که در همین صورت شرایط زندگی سالم برای خود انسانها هم فراهم میشود.
*جایگاه محیط زیست در فلسفه اسلامی
حجتالاسلام علیرضا پیروزمند قائممقام فرهنگستان علوم اسلامی قم: اگر جهان ظرف بندگی و پرستش خدای متعال قرار دارد، بنا به فلسفه و جهانبینی اسلامی، آن زمان به طبع محیط زیستی که انسان در آن زندگی میکند تا بتواند هرچه بیشتر خدای متعال را بندگی کند، اهمیت پیدا میکند. بنا به اندیشه اسلامی طبیعت باید ظرف رشد انسان و جامعه باشد و برای این اتفاق باید تناسب بین انسان و طبیعت برقرار شود، تغییراتی که در طبیعت اتفاق میافتد با آرامش و تعالی و علو معنوی انسان و بهرهمندی مشروع و طبیعی از طبیعت باید باشد، به نظر میرسد این در صورتی امکان پذیر است که ما بتوانیم گردش طبیعی امور را در طبیعت پاس بداریم یا اینکه اگر ناچار به تغییر هم هستیم به این شروط توجه کنیم.
*همه چیز در طبیعت با معنویت انسان در ارتباط است
حجت الاسلام والمسلمین علیرضا قائمینیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی: تأملات فلسفی و عرفانی به نحوی باید با پدیدههای طبیعی گره بخورد و نقش آنها در آشکار کردن مبحث توحید و نقش انسان در عالم روشن شود. باید فکری به حال این معنویت انسان در طبیعت کرد همه چیز در طبیعت در ارتباط با خداست و به نحوی تحقیقات در این حوزه باید گسترش یابد تا ارتباط معنویت با طبیعت مشخص شود و در ادامه راهکارهایی که در مسیر گسترش شهرنشینی در کنار حفظ محیط زیست میتوان ارائه داد را بررسی کرد.
*با تلفیق فلسفه و اخلاق میتوانیم محیط زیستمان را نجات دهیم
انشاءالله رحمتی سردبیر نشریه اطلاعات حکمت و معرفت و استاد فلسفه دانشگاه: ریشه بسیاری بحرانها و مشکلات زیست محیطی را باید در عالم مدرن جستجو کرد سادهترین علت برای ریشهیابی مشکلات زیستمحیطی، مهندسی نادرست در این حوزه است طرحهای صنعتی و فنآورانه باید با مهندسی صحیح صورت گیرد. نهایت باید با تلفیق فلسفه و اخلاق بتوانیم اخلاق زیست محیطی را رعایت کرده و از بسیاری بحرانها خارج شویم.
*خلقت آسمان و زمین نیاز به تأمل انسانها دارد
محمد محمدرضایی استاد پردیس قم دانشگاه تهران: در قرآن و روایات تأکید زیادی شده که ما در طبیعت و آیات الهی تأمل کنیم، بنابراین خداوند در تأمل خلقت آسمان و زمین ما را فراخوانده است. امیدوارم با تأمل و تدبر در طبیعت دست ناپیدای این طبیعت را از طریق عقل، حس و تعبیری که عالم ماورا در طبیعت دارد، کشف کنیم و از راه طبیعتشناسی در واقع عالمانی موحد و متدین باشیم.
*نگاه ایرانیان به نوروز حکمتآمیز است
حجتالاسلام احمد مبلغی رییس دانشگاه مذاهب اسلامی: ارتباط با طبیعت به معنای خاص سرزندگی و شادابی نیز معنا میدهد. این طبیعت در بهار زنده میشود و نقطه شروع آن روز اول بهار است که نزد ایرانیان نام روز نو گرفته گویی تا آن زمان روزها به شدت نو و سرآغاز حرکت جدید میشود. نگاهی که بین ایرانیان است در هیچ جای عالم چنین نگاه فلسفی عمیق حکمتآمیز که بتواند میان انسان و طبیعت و تحول انسان و طبیعت رابطه برقرار کند، وجود نداشته است اسلام هم این را پذیرفته است.
*امیدوارم شاهد استقرار بینش فلسفی نسبت به طبیعت باشیم
حجتالاسلام سید احمد غفاری، عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران:دغدغه اصلی بشر ارتباط با محیط زیست است و حتماً نگاه زیبای فلسفه اسلامی به عنوان یک موجود باشعور و تسبیح گو دارد، تلاش فیلسوفان اسلامی برای تحکیم بینش فلسفی نسبت به طبیعت است که امیدواریم با حمایتی که از سوی مسؤلان نظام جمهوری اسلامی و رهبر معظم انقلاب صورتی میگیرد شاهد استقرار این بینش در جامعه خودمان باشیم.
*نوع تعامل ما با طبیعت دچار بحران شده است
حجتالاسلام احمدحسین شریفی عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره):نوع تعامل ما با طبیعت و محیط زیست از جنگل و مراتع گرفته تا ابعاد فضایی زیست انسانی نظیر لایه اُزون و تولید گازهای گلخانهای به تعبیری ما را دچار بحران جهانی کرده است. سازمانها و ارگانهای متعددی در دنیا برای جبران برخی خساراتهایی که در زمینه بحران محیط زیست ایجاد شده، فعال هستند. در ایران هم سازمان محیط زیست قوی و تأثیرگذار است و برخی قوانین و مقرراتش باعث شده تا بسیاری مؤسسات نتوانند بدون تأیید آنها اجازه کار داشته باشند بنابراین مسئله محیط زیست برای بشر جدی است.
*تصور سلطه بر طبیعت نادرست است
شهین اعوانی عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران: طبیعت زنده است و ما بر آن سلطه نداریم، نباید تصور کنیم ما باید طبیعت را تسخیر کنیم، چرا که در این صورت طبیعت پاسخ ما را منفی خواهد داد. همین که امروز محیط زیست در بسیاری مواقع نفس را بر ما تنگ میکند نشان دهنده صحت این گفته است. ما تمام طبیعت را باید مخلوق خدا بدانیم، چرا که از خلقت جدا نیست، بنابراین سنخیت ما با طبیعت در خلقت ماست و هر دو مخلوق خداییم، باید قدر طبیعت را بدانیم تا ضرری به ما وارد نشود.
* این روزها صدای طبیعت را نمیشنویم
بخشعلی قنبری، استاد عرفان و ادیان دانشگاه و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی: این روزها صدای طبیعت را نمیشنویم، انسان دور از طبیعت نمیتواند زندگی کند، متأسفانه در دوره جدید ما چندین نوع بحران محیط زیست و طبیعت داریم که یکی از آنها دوری از طبیعت است، انسان امروز به طبیعت دسترسی ندارد و این برایش مشکل ایجاد کرده است بنابراین بسیاری از رنجهای روحانی و جسمانی از این نوع است انسان برای ادامه حیات خود ناچار است که در حفظ سلامت طبیعت بکوشد و گرنه زندگی خودش به خطر میافتد.
*عالم طبیعت بنیان اخلاق است
قاسم پورحسن استاد گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی: نو شدن بستری است که انسانها به طور غیرمستمر مدارج تربیتی وجود را طی کنند لذا عالم طبیعت برای فیلسوفان ما مورد توجه بوده و بنیان اخلاق هم هست به همین خاطر دنیا را مزرعه میدانستند چرا که رشد و سعادت انسان در همین دنیاست؛ عالمی که حرکت و تبدل و تحول دارد.
* دولت در حفظ محیطزیست به پشتوانههای فکری و اندیشهای نیاز دارد
محمد فنایی اشکوری عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره):برخی تصور میکنند طبیعت و محیط زیست یک بحث حاشیهای و مختص افراد بیکار یا اهل ذوق است، در حالی که دوره این حرفها گذشته و پرداختن به طبیعت یک نیاز واقعی است. امروز این طبیعت در مخاطره است و بی اعتنایی به آن یا هجوم تخریب گرایانه در کشور ما به صورت مهار نشدنی مسیر خود را ادامه میدهد. این نکته را نیز از یاد نبریم که همه کارهای مجلس و دولت به یک پشتوانه فکری و اندیشهای نیاز دارند که این کار اهالی فلسفه و فکر کشور است.