به گزارش سرویس سیاسی جام نیوز، پس از گذشت یک دهه از مباحث پیرامون برنامه هسته ای ایران، کارشناسان آژانس بین الملل انرژی اتمی هر از گاهی با مطرح کردن موضوعی جدید، روند به نتیجه رسیدن گفت و گوها و اعلام صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران را با تأخیر مواجه می کنند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند که برنامه هسته ای ایران به مسأله ای سیاسی تبدیل شده است و تا این مسأله از لحاظ سیاسی حل نشود، از لحاظ فنی هم حل نخواهد شد و کارشناسان آژانس بین المللی انرژی اتمی هم این رویه را برای سالها، بلکه دهه های آینده ادامه خواهند داد.
وین اتریش، جایی بود که کارشناسان ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی بار دیگر برای رفع ابهام به گفت و گو نشستند. به این نشست از دریچه رسانه های فارسی زبان غربی، نگاهی می اندازیم:
سایت بی بی سی فارسی (BBCpersian)
ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی روز دوشنبه در وین گفتگوهایی را به منظور بهبود شفافیت و رفع ابهام از ادعاهای دیرینه در مورد تلاش های گذشته ایران برای توسعه سلاح اتمی انجام داده اند.
گزارش ها حاکیست که دو طرف جزئیاتی از این گفتگوها ارائه نکرده اند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه آژانس بین المللی انرژی اتمی دوشنبه شب گفت که در این گفتگوها "این مساله مورد بررسی قرار گرفت که اجرای تدابیر عملی (که ایران باید انجام دهد) و سه ماه قبل مورد توافق قرار گرفت چقدر پیشرفت داشته است."
در این بیانیه آمده است که "ایران چند قدم برداشته و چند فعالیت مرتبط ادامه دارد. مباحثات در مورد تدابیر عملی تازه که قرار است در مراحل بعدی پیاده شود در جریان است."
سرپرستی هیات ایرانی را رضا نجفی نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی برعهده داشت. او پس از ترک جلسه با خبرنگاران سخن نگفت.
دو طرف همچنین نگفتند که دور بعدی گفتگوها چه زمانی برگزار خواهد شد.
این جلسه در پایتخت اتریش درحالی برگزار شد که ایران و گروه پنج به علاوه یک (اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل و آلمان) قرار است دور بعدی مذاکراتشان را این هفته در وین شروع کنند.
هدف این مذاکرات رسیدن به یک توافق جامع برای رفع نگرانی در مورد اهداف برنامه اتمی ایران است. این مذاکرات بر توافق شش ماهه ژنو استوار است که در ماه نوامبر امضا و از ژانویه به اجرا گذاشته شد.
آژانس بین المللی انرژی اتمی مدت هاست از ایران خواسته است توضیحاتی در مورد شواهد "در مجموع معتبری" که حاکیست ایران پیش از سال ۲۰۰۳ و شاید بعد از آن، تحقیقاتی در مورد ساخت سلاح هسته ای انجام داده ارائه کند.
ایران این ادعاها را رد کرده و می گویدکه این شواهد بر اطلاعات غلط دستگاه های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل استوار است.
ایران سال گذشته قول داد از پرسش هایی در مورد چاشنی های "ای بی دبلیو" (Exploding Bridge Wire) رفع ابهام کند، وسایلی که به طور نظری می تواند در ساخت بمب اتمی به کار رود اما کاربردهای غیرنظامی هم دارد.
ضرب الاجل ایران برای ارائه توضیح در این مورد و برداشتن شش گام دیگر برای بهبود شفافیت – از جمله ارائه اطلاعات در مورد طراحی راکتور آب سنگین اراک که در دست ساخت است – پنجشنبه سر می آید.
پاسخگویی به سوالات باقی مانده آژانس اتمی سازمان ملل بخشی از توافق ایران و پنج به علاوه یک است.
'ایران توضیحات جدیدی ارائه نکرده'
همزمان سه دیپلمات به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته اند که ایران در پاسخ های رسمی اخیرش به آژانس همچنان پافشاری کرده است که چاشنی ها ربطی به برنامه اتمی ندارند.
بنابه این گزارش ایران می گوید که این چاشنی ها را برای انفجارهای متعارف و بعد برای مصارف غیرنظامی ساخته است.
اولی هایننون که تا سال ۲۰۱۰ در آژانس اتمی سازمان ملل مسئول تحقیق درباره برنامه اتمی ایران بود به آسوشیتدپرس گفته است که پاسخ تازه ایران همان چیزی است که این کشور در سال ۲۰۰۸ ارائه کرده بود.
بنابه این گزارش علیرغم نزدیک بودن ضرب الاجل ایران برای توضیح این ابهامات، یوکیا آمانو مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی همچنان برای ادامه تحقیقات تلاش می کند.
دو نفر از دیپلمات های آژانس که با خبرگزاری آسوشیتدپرس صحبت کرده اند و از آنها نام برده نشده می گویند کهمقام های آژانس روز دوشنبه به مقام های ایرانی فشار آوردند تا آنها را قانع کنند که ایران در سه بخش دیگر از فعالیت های مظنون تسلیحات اتمی برای ارائه توضیح همکاری کند.آنها جزئیاتی در مورد این سه مورد فعالیت ارائه نکردند.
رادیو فردا (radiofarda) نیز در رابطه با این خبر نوشته است:
ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفتوگوهای خود را روز دوشنبه در وین پایتخت اتریش و در آستانه تازهترین دور از مذاکرات تهران و ۵+۱ بدون آنکه در مورد نتایج آن مسئله خاصی را بیان کنند، به پایان رساندند.
آژانس بینالمللی در بیانیهای در این مورد گفته است با ایران در نشست روز ۲۲ اردیبهشت ماه، پیشرفتی را که تاکنون در چارچوب توافق همکاری دو طرف حاصل شده، بررسی کردند.
در بیانیه ناظران اتمی ملل متحده آمده است که ایران برخی مواردی که بر سر آن توافق شده را انجام داده و گفتوگو درباره اقدامات بعدی که باید انجام دهد، ادامه خواهد داشت.
خبرگزاری رویترز هفته گذشته از قول منابع دیپلماتیک گزارش داده بود که آژانس بینالمللی انرژی اتمی از ایران خواسته بود تا در مورد چاشنیهای انفجاری که هم میتواند کاربرد غیرنظامی و هم نظامی -از جمله در بمب اتمی- داشته باشد، توضیح دهد.
این خبرگزاری میگوید در ماه آوریل (ماه گذشته میلادی) تهران توضیح داده بود که این چاشنیها برای استفاده «غیر اتمی» هستند. به گفته منابع دیپلماتیک، ناظران بینالمللی سوالات مطرح شده را پیگیری کردهاند.
ایران با ناظران بینالمللی توافق کرده است که تا ۲۵ اردبیهشت، هفت اقدام عملی را برای شفافسازی برنامه هستهای خود انجام دهد که از جمله آنها، رفع ابهامهای مربوط به فعالیتهای احتمالی نظامی در این مورد است.
منابع دیپلماتیک طرف گفتوگو با رویترز میگویند آژانس اتمی میخواهد با ایران به توافقاتی برای اقداماتی جدید پس از این تاریخ برسد. با این امید که بتواند به مسائل حساس دیگری که ممکن است به برنامه احتمالی نظامی مربوط شوند نیز بپردازد.
این دیدار و گفتوگوها در آستانه تازهترین دور از مذاکرات هستهای میان مقامهای ارشد تهران و گروه شش کشور طرف گفتوگو؛ فرانسه، بریتانیا، آمریکا، چین، روسیه و آلمان برگزار شده است.
دویچه وله (Deutschewelle) چنین نوشته است:
آژانس بینالمللی انرژی اتمی هدف از دیدار روز دوشنبه (۲۲ اردیبهشت/ ۱۲ مه) با مقامهای جمهوری اسلامی در وین را "ادامه گفتوگوها در چارچوب همکاری" با ایران عنوان کرد.
به نقل از خبرگزاری فرانسه، گیل تیدور، سخنگوی آژانس در این رابطه گفت، این نهاد در جستوجوی پاسخهایی از سوی ایران در مورد شواهدی "سراسری و معتبر" در این باره است که نشان میدهند ایران قبل از سال ۲۰۰۳ و احتمالا از همان زمان تحقیقاتی را برای تولید سلاحهای اتمی آغاز کرده است.
جمهوری اسلامی ایران این ادعاها را رد میکند و میگوید، چنین ادعاهایی بر پایه اطلاعات نادرست دریافتشده از سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و سازمان اطلاعات و امنیت اسرائيل (موساد) بنا شده است.
برخی پیشرفتها در مذاکرات با ایران از سال گذشته حاصل شد؛ از زمانی که ایران متعهد شد، استفاده خود از چاشنیهای به اصطلاح "سیم پل انفجاری" (EBW) را روشن سازد. این مواد منفجره به لحاظ نظری هم قابلیت استفاده در بمب اتمی و هم کاربرد غیرنظامی دارند.
پرسشهای بیپاسخ
مهلت نهایی ارائه پاسخهای ایران در این مورد و همچنین ۶ مورد دیگر روز پنجشنبه (۱۵ مه) تعیین شده است.
از جمله این ۷ مورد، بازدید از معدن اورانیوم ساغند یزد و کسب اطلاعات بیشتر در مورد راکتور جدید هستهای در دست ساخت در اراک است.
بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران هفته پیش به خبرگزاری ایرنا گفت: «بیشتر ۷ گام مورد توافق بین ایران و آژانس اجرا شده است.»
اما کارشناسان نظر دیگری ارائه داده و میگویند، بیشتر پرسشهایی که مستلزم دقت بیشتری هستند حلنشده باقی ماندهاند.
ادعاهای دیگری نیز وجود دارد که گزارش آژانس در نوامبر ۲۰۱۱ را برجسته کرده است؛ گزارشی که در آن از آزمایشهای انفجاری در مجتمع نظامی پارچین در نزدیکی تهران سخن رفته است. آژانس میگوید، این آزمایشها میتوانند "شواهدی قوی" در زمینه توسعه و پیشرفت موشکی باشند.
دیدار آژانس و ایران یک روز پیش از آغاز دور تازه مذاکرات هستهای گروه ۱+۵ با جمهوری اسلامی برای رسیدن به توافق نهایی و جامع انجام میشود.