به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقهی خراسانجنوبی،دینپژوهی مستلزم استفاده از منابعِ اصلیِ دین است و در آن، مراجعه به قرآن کریم، برترین جایگاه را دارد.
تعالی رتبه قرآن در مقایسه با دیگر منابع و معیار و مقیاس بودن آن در صحت و سقم میراث عظیمِ روایی از سویی که مجموعه روایاتِ عرض حاکی از آن است و علاقهمندی انبوه محققان به مطالعه دربارهی شئون قرآن کریم از سوی دیگر سبب شده تحقیقات قرآنی در میان دیگر تحقیقات دینی جایگاه ویژهای را به خود اختصاص دهد.
افزون بر این توافق همهی مسلمانان در استناد به قرآن برای تأئید و کسب اعتبار گفتهها و دیدگاههای خود، این کتاب والا را در جایگاه نقطه پرگار دایره اسلام با فراگیری همه مذاهب آن قرار داده است.
با این همه شاهد هستیم که بسیاری از تحقیقاتی که آنها را قرآنی مینامیم، در ضمن دیگرِ تحقیقات دینی شکل میگیرد. به جز تفسیر کلی یا جزئی قرآن کریم و برخی مسائل مربوط به علوم قرآن، تقریباً بقیه تحقیقات مرتبط با قرآن در حوزهی مشترک میان تحقیقات قرآنی و دیگر تحقیقات حوزهی دین پژوهی قرار دارند.
این مسأله سبب شده تا تفکیک تحقیقات قرآنی با دیگر تحقیقات و سپردن آن به حوزهی تخصصی قرآن کریم به ویژه در آن دسته از محیطهای پژوهشی که دارای واحدهای 2 خاص تحقیقات قرآنی هستند با مشکل مواجه شود.
از اینرو تدوین ملاک و ضوابطی که مدیران و کارشناسان بتوانند بوسیلهی آن به تفکیک تحقیقات قرآنی از غیر آن پرداخته و به راحتی بین واحدهای مربوط تقسیم کار کنند، از ضرورتهای اجتناب ناپذیر اینگونه مراکز تحقیقاتی شمرده میشود.
اصولاً پژوهشهایی را قرآنی مینامیم که دستکم موضوع آن برخاسته از قرآن بوده یا پژوهش درباره آن نیازمند مطالعه قرآن کریم و منابع قرآنی از آن جهت که به توضیح آیات الهی پرداختهاند، باشد و یا نتایج آن به توسعه و تعمیق علوم و معارف قرآنی و عمل به قرآن منجر شود.
پژوهشگران قرآنی کمبودهای جامعه را رصد کنند
حجت الاسلام «سیدحسن سیدی» مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در پژوهشهای قرآنی بجای دسترسی به نتایج عملی باید به زنده کردن روح و روان انسانها توجه کرد.
وی افزود: شکی نیست که پژوهشهای قرآنی باید در راستای نیازهای جامعه انجام شود و کاربردی باشد.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند اظهار کرد: پژوهشگران قرآنی باید کمبودها و نیازهای جامعه را رصد کنند، سپس بر آن اساس تحقیق کنند.
سیدی گفت: متأسفانه برخی پژوهشهای ما جنبهی اطلاعرسانی و یا خیرخواهانه در آن نیست بلکه جنبهی مادی دارد که پژوهشگران حوزهی قرآنی باید اول خود متوجه مسئولیت بالای خود شوند که حوزه، حوزه بسیار دشواری است.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: با توجه به جایگاه انقلاب اسلامی و در رأس بودن مبانی ناب قرآن کریم پژوهشهای انجام شده خیلی کم است و در میان آنچه انجام شده نیز خیلی کم نیاز مردم وجامعه دیده شده است.
وی در خصوص مهمترین آسیبهایی که پژوهشهای قرآنی با آن مواجه هستند، گفت: عدم وجود پژوهشگاههای معتبر و منسجم در سراسر کشور، نگاه مادی به پژوهشها در حوزهی قرآن، ورود افراد کمسواد و موسساتی بنام قرآن پژوهی در حالیکه لیاقت و شایستگی ورود در این حوزه را دارا نیستند و راه اندازی موسسات قرآنی و صرف هزینههای کلان بنام قرآن و به کام افراد و کار مفید قرآنی نکردن از جمله مشکلات موجود است.
سیدی گفت: دانشگاهیان و فرهیختگان نقش مهمی در پژوهشهای دینی و قرآنی دارند و این وظیفهی انسانی قشر فرهیخته جامعه است که با ورود در این حوزه در راستای نیاز جامعه گام بردارند، البته این مهم باید رعایت شود که نسبت به فهم قرآن و شناخت ابعاد آن اشراف لازمه را دارا باشند تا انحرافی بوجود نیائید.
وی ادامه داد: برای داشتن جامعهی قرآنی باید از تخت شعار فرود آمد و در راه عمل گام برداریم و دستورات قرآن در همهی ابعاد زندگی فردی واجتماعی جاری شود و نسبت به نقش قرآن در زندگی مردم را آگاهی دهیم.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به اینکه پژوهشهای قرآنی را باید از دوران راهنمایی به فرزندان بیاموزیم، اظهار کرد: این مشکلی است که در مدارس ما مشهود است.
سیدی افزود: از دوران دبستان بطور خیلی کم و راهنمایی بطور جد قرآن بعنوان محور اصلی در مدارس قرار گیرد و در مقاطع بالای تحصیلی به پژوهشهای قرآنی توجه ویژهای شود، چرا که درحال حاضر در دانشگاهها متأسفانه قرآن جایگاهی ندارد و بعضاً استاد دانشگاه حتی قرائت ابتدایی قرآن را نمیداند که این برای جامعه اسلامی خسارت است.
غالب پژوهشهای قرآنی بدون توجه به نیازهای جامعه انجام میشود
«هادی زینیملکآباد» دکترای الهیات در خراسانجنوبی نیز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه اسلام با تکیه بر قرآن، محور و قاعدهی زندگی انسان است، گفت: تأکید بر شفا بودن قرآن بیانگر پاسخگویی به نیازهای بشر است.
وی با اشاره اینکه هماکنون غالب پژوهشهای قرآنی بدون توجه به نیازهای جامعه انجام میشود، افزود: یکی از مظاهر تأکید ائمه معصومین(ع) بر استنطاق قرآن بیانگر کاوشهای جدی، جدید و نوآورانه در قرآن است، پژوهشهای حاضر عموماً مدبرانه و آیندهنگر نیست و غالباً پژوهشهایی بنیادی است که در صورت طی مسیر درست تحقیق شاید نیاز جامعه دانشگاهی را برآورده کند، اما پاسخی مستقیم به نیازهای جامعه نیست، برآورده کردن نیازهای جامعه زمانی انجام میشود که ابتدا آن نیازهای درک و فهم شود و سپس برای پاسخ بدان تلاش هدفمند انجام شود که هماکنون چه در حوزهی نیازسنجی و چه در حوزه وجود دغدغههای شفاف در این زمینه بسیاری از نیازهای جامعه بیپاسخ مانده است.
وی در خصوص مهمترین آسیبهایی که پژوهشهای قرآنی با آن مواجه هستند، گفت: آسیبهای پژوهشهای قرآنی از زوایای مختلف قابل طرح است، در خصوص پژوهشهایی داخلی، نخست اینکه برنامه هدفمند و راهبردی برای فعالیتهای پژوهشی وجود ندارد، بسیاری از مسئولان پژوهشی حوزهی قرآنی با ادبیات پژوهشهای قرآنی آشنا نیستند و اعمال سلائق شخصی و پرسشهای ذوقی بیش از توجه به نیازهای علمی و یا عمومی جامعه است.
زینی ملکآباد ادامه داد: دومین آسیبی که متوجه پژوهشهای قرآنی است که بسیاری از پژوهشها بنیادی است و با روش تحقیق سنتی انجام شده است.
لزوم ورود پژوهشهای کاربردی در حوزهی قرآن
وی با بیان اینکه ورود به پژوهشهای کاربردی با آگاهی از نیازهای دقیق جامعه یکی از نیازهای جدی حوزه پژوهشهای قرآنی است، اظهار کرد: سومین آسیب پژوهشهای قرآنی آسیبی مبنایی است و آسیبهای اول و دوم به نوعی به آن بازگشت میکند و آن این است که در حوزهی روش تحقیق و پژوهش قرآنی تألیف منسجم و کاربردی وجود ندارد و عموم پژوهشگران از مباحث عمومی روش تحقیق دیگر حوزههای علوم انسانی بهره میبرند که همین امر سبب انجام پژوهشهای موضوع محور و ناکارآمد همراه با کلیگویی میشود.
این دکترای الهیات ادامه داد: چهارمین آسیب پژوهشهای قرآنی ورود به پژوهشهای میانرشته بدون بهرمندی از روش ترکیب و تلفیق درست رشتههاست.
زینی ملک آباد گفت: در پژوهشهای بین رشتهای تسلط بر هر دور رشته و بهرهمندی مناسب از یافتهای هر دور رشته یکی از ملزومات اساسی است، لیکن توجیه یافتههای دیگر رشته با آیات و روایات، کلیگویی بدون ارائه روش مناسب نقادی سریع بدون تعمق و تدقیق و برداشتهای التقاطی آسیب جدی بر پیکرهی پژوهشهای بین رشتهای است، همچنان که صرفاً رویکرد درون متنی در مقابل رویکرد برون متنی آسیبزاست.
وی افزود: پژوهشهای بین رشتهای بصورت مخلوطی، نه پختگی آسیبزاست البته این به معنای نفی پژوهشهای بین رشتهای نیست بلکه بیانگر اهمیت و نقش سازنده و پاسخگوی این پژوهشهاست.
این دکترای الهیات با اشاره به اینکه در حوزهی پژوهشهای خاورشناسان با دو آسیب روبرو هستیم، گفت: نخست پژوهشهای خاورشناسان و سپس رویارویی با آنها، در خصوص پژوهشهای خاورشناسان وجود پیشفرضهای مختلف، مراجعه به منابع نادرست و یا موردی، برداشتهای نادرست از متون همچنین تردید فراگیر به سنت و تاریخ(سیرهی نبوی) و اصالت قرآن و بازگرداندن قرآن و سیره به منابع یهود و مسیحیت و انتخاب روایات ضعیف از مهمترین آسیبهاست.
زینی ملکآباد با بیان اینکه در رویارویی با پژوهشهای خاورشناسان نیز تلاشهای جدی نشده است، اظهار کرد: تلاشهای برخی پژوهشگرانی که اهمیت موضوع را درک و فهم کردهاند نیازمند حمایت منسجم است.
نبود پژوهشهای کاربردی خلأ جدی است
وی در خصوص نقش دانشگاهها در ایجاد پژوهشهای قرآنی گفت: دانشگاهها بیش از هر چیزی نیازمند برآورد نیاز واقعی جامعه هستند و هماکنون نبود پژوهشهای کاربردی خلأ جدی است.
این دکترای الهیات افزود: یکی از موانع پژوهشهای کاربردی فراهم کردن زمینههای انجام آن است، علاوه بر نیازسنجی از بستر جامعه ماهیت پژوهش کاربردی نوآوری است، بنابراین دانشگاهها در زمینهی پژوهشهای قرآنی باید باب ورود به بحثهای جدید و چالشبرانگیز را فراهم کنند.
زینی ملک آباد تصریح کرد: تعیین برخی حد و مرزهای در حوزهی پژوهشهای قرآنی عرصهی پژوهشهای قرآنی را به عرصهای محافظهگرانه تبدیل کرده است و بنابراین نوآوری، پویایی و نقدهای علمی چندانی با رعایت مبانی مبتنی بر نصوص دینی وجود ندارد.
پژوهشهای قرآنی با همت مدیران دانشگاهی از فضای جزیرهای خارج شود
وی با بیان اینکه دانشگاهها بهترین فضا برای شناسایی نیازهای واقعی جامعه هستند، ادامه داد: پژوهشهای قرآنی با همت مدیران دانشگاهی باید از فضای جزیرهای خارج شود و دسترسی به آن در شبکهای یکپارچه فراهم آید.
این دکترای الهیات گفت: هماکنون میان جامعه و دانشگاه و حتی دانشگاهیان در زمینهی پژوهشهای قرآنی فاصلههایی احساس میشود که البته در حال آسیبشناسی است.
زینی ملک آباد در خصوص اینکه چگونه میتوانیم جامعهی قرآنی داشته باشیم، افزود: جامعهی قرآنی زمانی تحقق مییابد که در مرحله بینش، گرایش و عمل، انس، توجه و پایبندی به قرآن نمودار باشد.
وی با اشاره به اینکه هماکنون در هر سه حوزه نیازمند سیاستها و برنامههای منسجم هستیم، ادامه داد: در جامعهی قرآنی که قرآن دارای برنامه و قواعد همه جانبه است باید در حوزهی ارائه روش به شهروندان جامعه راهکارهای عینی و عملی ارائه داد، چون پرداختن به مباحث توصیفی و تکرار مبانی و اصول بدون ارائهی روشی که توان رویارویی و برتری نسبت به دیگر روشهای ارائه شده را داشته باشد راه به جایی نمیبرد.
این دکترای الهیات اظهار کرد: الگوسازی قرآنی و ارائهی روشهای مبتنی بر متون دینی در همهی عرصههای زندگی بهترین رهنمود برای دستیابی به جامعه قرآنی است.
زینی ملک آباد با بیان اینکه قرآن کتاب هدایت و قانون اساسی زندگی است، گفت: زمانی قرآن به جایگاه اصلی خویش باز میگردد که همهی حرکت و مشی بر اساس دستورات قرآن باشد و بشر درمان دردهای خویش را در آن بجوید و رهایی از جهالت را به مدد قرآن محقق کند.
نقش دانشگاهها در جهتدهی متخصصان و دانشجویان به ارتباط علوم مختلف با مفاهیم قرآنی
حجت الاسلام حسین واقعی مسئول دفتر فرهنگ دانشگاه آزاد اسلامی بیرجند نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه قرآن دایره المعارفی از همه علوم قدیم و جدید است، گفت: هر جامعهای متناسب با زمان یک سری نیازهایی را احساس میکند که قرآن نیز همهی نیازها را متناسب با زمان پیشبینی کرده است.
وی اظهار کرد: اگر پژوهشهای قرآن بر پایه همین الگوها و پایهها انجام شود به طور حتم سازنده است.
این کارشناس دینی افزود: یک پژوهشگر قرآنی در درجهی اول باید با علم زبانشناسی و زیستشناسی و صرف و نحو آشنایی کامل داشته باشد که متأسفانه بسیاری از افراد کمترین آشنایی را با این علوم ندارند.
واقعی عدم توجه به راه و روش صحیح ترویج قرآن و نادیده نگاشتن سطح مخاطب در بیان مفاهیم قرآنی را مهمترین آسیبهایی که پژوهشهای قرآنی با آن مواجه است، برشمرد.
وی با اشاره به اینکه همه علوم در سایه قرآن میتواند مسیر تکاملی خود را طی کنند، ادامه داد: جهتدهی متخصصان و دانشجویان به ارتباط علوم مختلف با مفاهیم قرآنی از اقداماتی است که دانشگاهها میتوانند گام اساسی بردارند.
مسئول دفتر فرهنگ دانشگاه آزاد اسلامی بیرجند پرهیز از افراط و تفریط، ترویج مفاهیم قرآنی متناسب با استعدادهای عاطفی و احساساتی از قبیل عشق، اعتماد و نوعدوستی را از راهکارهای ورود قرآن به جایگاه اصلی خویش عنوان کرد.
واقعی با بیان اینکه رکن همه مفاهیم قرآنی بر پایهی عشق به خدا و جمال خداوندی باشد، گفت: برای ورود قرآن به جایگاه اصلیاش تدبر در تک تک واژههای قرآنی لازم است.
وی یادآور شد: مناسب نیست در جامعه بسیاری از مفاهیم قرآنی در چارچوبهای مشخص و آکادمیک مطرح شود.
گزارش از سپیده قلندری اسفدن