اختلال وسواس جبری(OCD) یک اختلال عصبی است که توسط فکرها و ترسهای غیرمنطقی فرد را به تکرار بعضی از رفتارها وا میدارد، افراد مبتلا به اختلال وسواس از ترس آلوده و یا نجس شدن، به کارهای اجباری مثل شستن بیش از حد دستها رو میآورند، تا حدی که پوست دستهایشان خشک شده و ترک بردارد.
افراد وسواسی برغم اینکه تلاش میکنند تا فکرهای وسواسی را از خود دور کنند، اما این افکار دائماً در ذهنشان تکرار میشود و این مشکل آنها را در چرخه افکار وسواسی و کارهای اجباری برای راحت شدن از آن افکار میاندازد.
روانکاوان وسواس را نوعی غریزه واخورده و ناخودآگاه معرفی می کنند و آن را حالتی می دانند که در آن، فکر، میل، یا عقیده ای خاص، که اغلب وهم آمیز و اشتباه است آدمی را در بند خود می گیرد، آنچنان که اختیار و اراده را از او سلب می کند و بیمار را وا می دارد که حتی رفتاری را برخلاف میل و خواسته اش انجام دهد و بیمار هرچند به بیهودگی کار یا افکار خود آگاه است، اما نمی تواند از قید آن رهایی یابد.
وسواس به صورتهای مختلف مانند اجتناب، تکرار و مداومت، تردید، شک در عبادت، ترس، دقت و نظم افراطی، اجبار و الزام، احساس بن بست، عناد و لجاجت بروز می کند، هرچند که ابتلا به اختلال وسواس جبری، نشانه ها و عوامل متفاوتی در افراد دارد اما بیشتر افراد دچار چرخه وسواس، نگرانی، اجبار، آسودگی موقتی می شوند.
یک کارشناس روانشناسی پیرامون تعریف وسواس گفت: وسواس یک بیماری رفتاری و ذهنی است که بر اثر عامل اضطراب در افراد به وجود می آید.
"سید نصرت الله میرمعینی" در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه همدان، با بیان این مطلب افزود: وسواس یک بیماری رفتاری و ذهنی است که بر اثر عامل اضطراب در افراد به وجود می آید. وسواس بیماری ای است که هم می تواند عملی و هم می تواند فکری باشد. به این معنی که فردی که دچار وسواس است از نظر فکر و از نظر رفتاری یک سری افکار و اعمال را با تکرار مداوم انجام می دهد.
وی خاطرنشان کرد: وسواس فکری به این صورت است که فرد در موقعیتهایی یک فکر را همیشه در ذهن خودش مرور می کند؛ مثل فکر آسیب رساندن به کسی که ممکن است بارها در ذهن شخص تکرار شود.
میر معینی با بیان اینکه وسواس می تواند هم منشا موروثی داشته باشد و هم عوامل محیطی در آن موثر باشد، ادامه داد: با مطالعاتی که انجام شده و با مشاهده بیمارانی که برای درمان مراجعه می کنند، مشخص شده که دو عامل محیطی و خانوادگی می تواند در بروز و ظهور وسواس نقش داشته باشد. به طوریکه اگر مادر یک خانواده دچار وسواس باشد، در بیشتر موارد، فرزندان یا فرزندی از آن خانواده دچار وسواس فکری یا عملی می شود.
این کارشناس روانشناسی نقش دو عامل ارثی و محیطی را در ابتلای افراد به وسواس مهم دانست و افزود: اگر کودک در محیط خانواده مورد اعمال کنترل و نظم و ترتیب بیش از حد قرار بگیرد، ممکن است در آینده به وسواس مبتلا شود.
وی با اشاره به روشهای درمان دارویی و غیر دارویی وسواس، تاکید کرد: درمان دارویی به متخصص روانپزشک مربوط می شود، ولی در درمان رفتاری و رفتار شناختی، متخصص روی باور و اعتقاد و فکر بیمار کار می کند تا با تغییر باور فرد، رفتارها و افکار وسواسی او را اصلاح کند. یعنی بیشتر تاکید روی رفتار فرد است. برای مثال اگر فردی وسواس شستشوی بیش از حد وسایل را دارد، با استفاده از تکنیکهای خاص سعی می شود که فرد بتواند این رفتار وسواس گونه خود را کنترل نماید.
میرمعینی با تاکید بر این نکته که وسواس درمان سختی دارد و گاهی ممکن است سالها طول بکشد، اظهار کرد: گاهی شخص در مسیر درمان مقاومت می کند و ممکن است در زندگی فردی، اجتماعی و خانوادگی آینده خود دچار مشکلات بسیاری بشود.
این کارشناس روانشناسی با اشاره به شیوع بیماری وسواس در همدان ادامه داد: بیشتر بیمارانی که در استان همدان برای درمان وسواس مراجعه می کنند، مبتلا به وسواس رفتاری و عملی هستند که از نظر فرهنگی این امر ممکن است مربوط به دیدگاه شخص در مورد رعایت دقیق بهداشت و نظم و ترتیب در کارها باشد.
وی در پایان با تاکید بر اینکه، تاکید بیش از حد اعتدال در رفتارها و افکار نهایتاً منجر به وسواس میشود، گفت: نظم بیش از اندازه، اعمال رفتارهای کنترلی زیاد و نظم و ترتیب بیش از اندازه در کارها و تاکید این رفتارها به فرزندان، نتیجه معکوس به دنبال دارد و سبب بروز رفتارهای وسواسی در فرزندان خواهد شد.