به گزارش خبرنگار گروه دانشگاهخبرگزاری فارس، کشور ما به گفته بسیاری از دانشمندان دنیا از نظر علم و فرهنگ در رتبه بالایی قرار دارد.
دانشمندان ایرانی ظرفیت بسیار بالایی دارند که مقداری از این ظرفیت را در سالهای اخیر نشان دادهاند، آن جایی که جاده تولید علم و دانش در اختیار ایرانیان قرار میگیرد و دانشمندان ایرانی با سرعتی که دشمنان نیز به آن اذعان دارند مرزهای دانش را درمینوردند نشان داده میشود که ظرفیت علم ایرانی در چه حدی است.
دستیابی به علم هستهای و فناوریهای نوین اقدامی بود که بسیار سریعتر از زمان تعیین شده در چشم انداز علمی کشور به آن دست یافتیم. و در میان دانشمندان ایرانی بسیارند دانشمندان و پژوهشگرانی که پرورش یافته جهاددانشگاهی هستند، همان نهادی که مقام معظم رهبری آن را مولود انقلاب اسلامی نامیدهاند.
جهاددانشگاهی به خصوص در سالهای تحریم کشور پژوهشهای بسیاری را در دستور کار داشته و پژوهشگران این نهاد بیش از پیش به خودکفایی کشور در زمینههای مختلف کمک کردهاند.
در زمینه فعالیتهای گذشته و امروز جهاددانشگاهی و همچنین برنامههای آینده این نهاد با محمدحسین یادگاری رئیس جهاددانشگاهی گفتوگویی داشتهایم که در زیر میخوانید:
فارس:با توجه به اینکه امسال، سال حماسه اقتصادی است، جهاددانشگاهی چه فعالیتهایی را برای تحقق این شعار داشته است؟
یادگاری:در بحث حماسه اقتصادی و کارو سرمایه ایرانی که شعار سال گذشته بود، جهاد دانشگاهی در فعالیتهای اقتصاد دانشبنیان و علوم و فناوری و همچنین فرهنگ جهادی نقش بسزایی باید داشته باشد و به طور کلی تعریف جهاددانشگاهی این است که با کمترین اعتبار و در خواست مالی کارهای اساسی علمی انجام میدهد. که این اتفاق در سالهای گذشته افتاده و در سالهای پیش رو هم در حال پیگیری است.
فارس:به طور کلی در سالهای گذشته چه اقداماتی انجام دادهاید و برای آینده چه برنامههایی در دست اقدام دارید؟
یادگاری:برخی از کارهای ناتمام را به اتمام رساندیم و برخی کارها را نیز آغاز کردیم که در آینده به پایان میرسد.
جهاد دانشگاهی در رشتههای علوم پزشکی، فنی مهندسی، سلولهای بنیادی، سرطان، درمان ناباروری، لیزردرمانی، دکلهای حفاری نفت، الکتروفیلتره، ساخت فرستندههای رادیویی و ... کارهایی را انجام داده است. که این اقدامات در گذشته انجام شده و ما پیگیری کردیم و حتی در برخی موارد کارهای جدیدی انجام دادهایم.
همچنین جهاد دانشگاهی در بخش تولید فرآوردههای بیولوژیک پژوهشگاه رویان پروژههایی را در دست اقدام دارد و سازمان گسترش صنایع نوین با کمک بخش خصوصی بستری را برای تولید این فرآوردهها فراهم کرده است.
همچنین تولید آنتیبادیهای مونوکونال یکی دیگر از طرحهای جهاد دانشگاهی است که از سوی پژوهشگاه ابن سینا انجام میشود. قرار شده است که حمایتهای مالی صورت بگیرد تا این طرح به تولید انبوه برسد.
ورود جهاددانشگاهی برای ساخت دکلهای حفاری نفت نیز یکی دیگر از برنامههای جهاددانشگاهی است. قرار شد دانش فنی 14 دکل حفاری نفت را به دانش بومی تبدیل کنیم.
البته مقداری مشکلات قانونی داشتیم و بحث تحریم هم بود که تا حدودی از زمان عقب ماندیم ولی هنوز دو سال زمان داریم تا به این دانش بومی برسیم. البته اگر این مشکلات نبود میتوانستیم بگوییم در آینده نزدیک نیازی به خرید دکلهای حفاری نفت نداریم.
ساخت فرستنده رادیوی 10 کیلووات یکی دیگر از طرحهای جهاد دانشگاهی است که مورد استفاده صدا و سیما قرار گرفته است.
در زمینه فعالیت پژوهشی نیز خدمات تخصصی درمان ناباروری و استفاده از سلولهای بنیادی برای درمان برخی ارگانهای عارضهدار مانند مفاصل، قرنیه و قلب انجام شده است.
البته با توجه به کمک دولت قرار شد بیمارستانی تخصصی در زمینه سلولهای بنیادی بسازیم که تعداد بیشتری از بیماران را در این زمینه جذب کنیم.
با توجه به مشکلات قوانین و مقررات هنوز نتوانستیم این بیمارستان را بسازیم و امیدواریم این قوانین و مقررات در دولت جدید رفع شود تا بیماران بیشتری را تحت پوشش درمان از طریق سلولهای بنیادین قرار دهیم.
کار مشترکی نیز بین پژوهشگاه رویان، پژوهشگاه ابن سینا و انستیتوپاستور انجام میشود که بر این اساس، ژنهای معیوب افراد تالاسمی قبل از لانهگزینی شناسایی میشود و بچههای پدرمادر تالاسمی بدون تالاسمی متولد میشوند.
پژوهشگاه سرطان سینه جهاددانشگاهی نیز در زمینه پیشگیری، شناسایی و درمان فعال است و درآینده مکان مناسبتری به این پژوهشگاه تعلق میگیرد.
همچنین تولید برخی داروها از گیاهان دارویی را در دست اقدام داریم، مجوز تولید داروی جلوگیری از چاقی و درمان لاغری را کسب کردهایم ولی برای تولید انبوه آن نیاز به تجهیزات داریم که امیدواریم تا پایان امسال با تعامل شرکتهای دارویی این پروژه را با فراهم سازی زیرساختها به تولید انبوه برسانیم.
فارس:چرا جهاددانشگاهی تحقیق در زمینه طرحهای جدیدی را آغاز نمیکند؟
یادگاری:طرحهای تحقیقاتی نیاز به زمان دارد و پس از انجام یک طرح باید طرحهای دیگری هم در همان راستا انجام شود و به همین دلیل باید مدت زمان زیادی صرف انجام یک طرح شود.
فارس:برای انجام تحقیقات، چه بخشی را در اولویت قرار دادهاید؟
یادگاری:پژوهشهای انجام گرفته در جهاد دانشگاهی بیشتر محصولمحور است. مرکز تحقیقات شهدای جهاد دانشگاهی برای این منظور راهاندازی شده است که به واحدهایی که از کار فناورانه به محصول تبدیل شدهاند، در این مرکز جایگاه دهد. آزمایشهای فشارقوی نیز در این مرکز تاسیس میشوند.
همچنین مرکز ذخایر ژنتیکی و سلولی در بخشهای میکروارگانیسم، حیوانات و گیاهان به عنوان یک بانک اطلاعاتی از خصوصیات مولکولی و سلولی حیوانات و گیاهان در آینده نزدیک راهاندازی میشود. با مصوبهای که از شورای معین و شورای عالی انقلاب فرهنگی دریافت میکنیم امیدواریم این مرکز به زودی راهاندازی شود. این مرکز با حمایت مقام معظم رهبری راهاندازی میشود.
مرکز ذخایر ژنتیکی نیز در اواخر دهه 80 با درخواست برخی اعضای هیئت علمی دانشگاهها به مقام معظم رهبری آغاز شد که ایشان پیشنهاد کردند این کار را انجام دهیم، اساسنامه آن در جهاد دانشگاهی نوشته شد و قرار شد در شورای معین و شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شود. ساختمان این مرکز در حال ساخت است و برخی اقدامات اولیه صورت گرفته است. تعدادی از میکروارگانیسمها نیز نگهداری میشوند.
* جایگاه جهاددانشگاهی برای فعالیتهای پژوهشی باید مناسب باشد
یکی دیگر از اولویتهای جهاددانشگاهی این است که جایگاه جهاد دانشگاهی را باید برای فعالیتهای پژوهشی و علوم و فناوری جایگاه مناسبی قرار دهیم و بدین منظور جهاد دانشگاهی باید بستری برای ورود نخبگان باشد.
باید یک سری تغییرات زیرساختی از سوی مجلس و شورایعالی انقلاب فرهنگی صورت بگیرد. با توجه به اسناد چشم انداز باید جایگاه جهاددانشگاهی تعیین شود.
برای این منظور اقدامات اولیه را در دبیرخانه تحول انجام میدهیم تا با توجه به اسناد بالادستی جایگاه جهاد دانشگاهی را از نظر علم و فناوری و پژوهش و آموزش و فرهنگ بازگردانیم.
فارس:با توجه به اینکه مقام معظم رهبری در فرمایشات خود جهاددانشگاهی را مولود انقلاب اسلامی معرفی کردهاند، آیا جهاد توانسته است انتظار صد در صدی نظام را برآورده کند؟
یادگاری:خیر، من مدعی هستم هنوز نتوانستیم به جایگاه اصلی جهاد دانشگاهی برسیم. در حال حاضر هم کارهایی که در جهاد دانشگاهی انجام شده است بر اساس توانایی فردی بوده که با پشتوانه فرهنگ جهادی و انقلابی و تعهد و تخصص در کنار هم صورت گرفته است. ولی توقع نظام این بود که مثلا رویانهای متعددی شکل بگیرد و نخبگان متعدد به جهاد دانشگاهی راه یابند. توقع نظام این بود که فارغ التحصیلان نظام در جهاد حضور یابند.
برای این منظور باید دید مسئولان اجرایی دید دیگری نسبت به جهاد دانشگاهی باشد، از داخل جهاد آسیب شناسیها صورت بگیرد و ماموریت جهاد دانشگاهی از طریق اسناد بالادستی مشخص شود.
شورایعالی انقلاب فرهنگی، مجلس و دولت یازدهم نیز باید برای بازگرداندن جایگاه جهاددانشگاهی به ما کمک کنند.
* انتظار جهاددانشگاهی از رئیس جمهوری منتخب
فارس:از دولت یازدهم چه انتظارات و خواستههایی دارید؟
یادگاری: از رئیسجمهور منتخب به عنوان رئیس جدید شورایعالی انقلاب فرهنگی نیز درخواست داریم که جایگاه جهاد دانشگاهی را همان جایگاهی در نظر بگیرند که در اساسنامه آن مطرح شده است. با تغییر زیرساختها و حمایت اعتباری مسئولان میتوانیم به آنچه انتظار نظام از جهاد دانشگاهی است برسیم.
فارس: آیا تحریمها هم در فعالیتهای جهاددانشگاهی تاثیری داشته است؟
یادگاری:تحریم میتواند برای دستگاههای اجرایی فرصت باشد تا با توجه به علم و پژوهشهای صورت گرفته در جهاد دانشگاهی معضلات کشور را برطرف کنند.
مقام معظم رهبری نیز به طور متعدد بر استفاده از توان نیروی داخلی تاکید کردند که اگر این اتفاق نیفتد تحریم به تهدید تبدیل میشود. ما ادعاهایی داشتیم و بر روی آن هستیم و با صدای بلند اعلام میکنیم که میتوانیم بخش رانشهای متروی سراسر کشور را بومی کنیم.
برای تحقق این ادعا یک طرح آزمایشی به معاونت علمی ریاست جمهوری اعلام کردیم و بستر اجرایی آن نیز فراهم شده است ولی برخی مسائل دست و پاگیر وجود دارد که در حال پیگیری است.
ما توانایی خود را اعلام کردیم و اگر این اتفاق رخ دهد رانش مترو بومی میشود ولی اگر اتفاق نیفتد تحریم به نوعی تهدید است.
* کم توجهی به فرمایشات مقام معظم رهبری یکی از نقصهای اساسی پژوهش کشور است
فارس:اشاره کردید که برای انجام برنامههای پژوهشی در جهاددانشگاهی با مشکل نقص در قوانین مواجه هستید، این نقصها در چه بخشهایی وجود دارد؟
یادگاری:یکی از اساسیترین نقصها در پیشرفت کشور بیتوجهی و کمتوجهی به فرمایشات مقام معظم رهبری است، وقتی میگویند باید نیروی داخلی را باور کنیم چرا هنوز برخی مسئولان ارشد این توان را باور ندارند؟
زمانی که یک مدیر اعلام میکند که با وجود ساخت دکلهای حفاری از سوی نیروهای داخل، این دکلها را با سرعت از خارج تهیه میکند، این مسئله بیتوجهی به فرمایشات مقام معظم رهبری است.
توجه به نیروی داخل سبب میشود که تحریمها بر روی ما اثر نداشته باشد. این مسئله که بر تحریمها غلبه کنیم امکان ندارد مگر با نیروی داخل. یکی از مشکلات اساسی ما نیز عدم اعتماد برخی مدیران ارشد به نیروی جوان داخلی است.
بعضی از قوانین نیز برای ما دست و پاگیر است، زیرا ما یک نهاد انقلابی هستیم و میگویند شما در رتبهبندی درجهای ندارید بنابراین اعتباری به ما تعلق نمیگیرد.
برنامه بعدی این است که تولیداتمان راباید از تجاری سازی جدا کنیم یعنی فرد محقق نباید به دنبال بازاریابی باشد بلکه باید دستگاههایی در بطن جهاد دانشگاهی ایجاد شود که فرد محقق محصول را تولید کند وآن مرکز برای بازاریابی طر اقدام کند.
نامشخص بودن جایگاه جهاد در بستر علم و فناوری یکی از مشکلات است. در حال حاضر ما به عنوان یک بنگاه تحقیقاتی کار میکنیم. آنچه میتواند به جهاددانشگاهی کمک کند پشتیبانیهای دستگاههای اجرایی است.
فارس:با وجود این مشکلات و عدم همکاری دستگاههای اجرایی، جهاد چقدر در بخش ارتباط با صنعت موفق بوده است؟
یادگاری:هر جا جهاددانشگاهی در صنعت ورود کرده است دستگاهها راضی بودهاند.
فارس:شما در گذشته پیشنهادی را نیز مبنی بر واگذاری پارکهای علم و فناوری به جهاددانشگاهی مطرح کرده بودید، پیشنهادتان به چه مرحلهای رسیده است؟
یادگاری:مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری با توجه به اهداف اصلی خود که از طریق شورایعالی انقلاب فرهنگی مصوب شده است باید تحت نظر جهاد دانشگاهی باشدکه آن را از جهاد جدا کردهاند، ما پیشنهاد دادیم که قوانین و زیرساختها زیر نظر وزارت علوم باشد ولی مدیریت آن بر عهده ما باشد.
ما مدعی هستیم جهاددانشگاهی میتواند بستر مناسبی برای فعالیت پارکها باشد، هنوز به هیچ نهادی هم پیشنهاد خود را مطرح نکردهایم و در حال بسترسازی و فرهنگ سازی هستیم.
فارس: پیشرفتهای علمی کشور در سالهای گذشته و نقش جهاد در این پیشرفتها را چطور ارزیابی میکنید؟
یادگاری: جهاددانشگاهی هر جا که فعالیت کرده است نسبت به گذشته بهبود پیدا کردهایم اما جامع نبوده است.
پیشرفتهای علمی کشور بسیار چشمگیر بوده است و ما در بخش هوافضا، نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی، هستهای،عمرانی پیشرفتهای بسیاری داشتهایم.حتی کشورهای دیگر هم از تواناییهای کشور ما استفاده میکنند.
با توجه به اینکه در تولید علم به نتیجه مطلوبی رسیدیم اما از تولید علم باید برای اقتصاد استفاده کنیم که این کار نیز آغاز شده است.
اگر در دولت جدید پشتیبانیهایی هم صورت بگیرد پیشرفتها بیشتر میشود. البته هنوز مانده است تا به مسیری برسیم که از فعالیتهای علمی درآمدزایی کنیم.
مقام معظم رهبری فرمودهاند باید به دنبال برنامه ریزی باشیم تا کمکم اقتصاد را از نفت جدا کنیم.
جهاد دانشگاهی نیز نسبت به گذشته پیشرفت کرده است و کارهای علمی در جهاد بیشتر شده است ولی جهاد دانشگاهی باید تعاملهای بیشتری با دانشگاهها داشته باشد.
دولت جدید باید بستری را فراهم کند که جهاد دانشگاهی در داخل دانشگاهها باقی بماند و تقویت شود در دولت نهم و دهم پشتیبانیهای خوبی صورت گرفت و از دولت جدید نیز میخواهیم که این حمایتها ادامه یابد.
سرمایهای که برای جهاد دانشگاهی در نظر گرفته شود بیهوده نیست زیرا به بهرهوری میرسد. در دولت نهم و دهم وزارتخانهها ارتباط خوبی با جهاد دانشگاهی داشتند و بستر مناسبی را فراهم کردند و از دولت جدید نیز میخواهیم همین نگاه را داشته باشد.