به گزارشخبرگزاری فارساز هیرمند، با صدای زوزه بادی که کمی دیدمان را کاهش داده بود وارد دشتی بی آب و کم علف شدیم، شکل و ترکیب خانهها و گرمای شدید هوا حاکی از محرومیت امتدادی بود که بیش از 100 کیلومتر، افغان ها را همسایه خود می دید، از دور دشتی داغ، در محاصره تپههای شنی دیده میشود، اینجا برخی دماسنج ها اعداد را نجومی نشان می دهند، نسیم خشن، فرش پهنگستر دشت را تجزیه کرده و تصویر رنگی زندگی را در دو رنگ سرخ و سیاه خلاصه داشته است.
امروز؛ خشکسالی که شاید زمانی تصور میشد اجاره نشین دشت سیستان باشد، صاحبخانه شده و ابتدا سرقفلی دشت سرخ را مال خود کرد و اکنون نیز صاحب خانه ابدی شده و شاید مردم باید کمکم خانههای اجارهای را پس دهند.
سرزمینی که هنوز اساطیری خوانده میشود، سیاه چهرهگان دل سوخته نامی دارد که خشکسالی 14 ساله، سایه خوشی زندگی را از آنها ربوده و مشقتها را نان سر سفره آنها کرده است، البته اگر سفرهای در کار باشد.
«عبدالناصر» 28 ساله یکی از روستائیان هیرمندی معتقد است «ریزگردها خود آمدهاند و خود میروند» او که از حل این مشکل ناامید شده، با کنایه میگوید« بادی که ریزگردها را به همراه آورده، آن را از منطقه خارج میکند»
وی که از کمکاری مسئولان در مهار این پدیده ناراضی بود با اشاره دست، آسمان را نشان داد و سپس دفتر ICT روستایی خود را و گفت «به نظر شما هر تابستان چقدر به من ضرر میرسد؟»، این دانشجوی کارشناسی فنیآوری ارتباطات و اطلاعات با تاکید بر اینکه « مشکلات تنفسی در هیرمند غوغا میکند» ، افزود: این مشکلات فقط مربوط به انسان نیست، دامها هم از این معرکه بی نصیب نیستند.
ریزگردها پیام خشکسالی برای مهاجرت مردم است
عضو شورای اسلامی بخش قرقری این شهرستان نیز در توصیفی جالب ریزگردها را «پیغام خشکسالی برای مهاجرت مردم از منطقه» عنوان کرد و با انتقاداز مسئولان گفت که «به نظر هیچکس به فکر این مردم نیست».
موسی سنچولی استفاده از «ماسک» را بیفایده برای جلوگیری از استنشاق غبار ناشی از ریزگردها دانست و تاکید کرد: کابوس ما به صبح رساندن شبهای توفان است.
توفان شن معیارهای زندگی سالم برای مردم کم توقع هیرمند را تحت تاثیر گذاشته و به عنوان مکمل خشکسالی، مهاجرت را تنها راه 14 سال سازش با این پدیده تعیین کرده است، مردمی که آلودگیهایی تا 30 برابر حد استاندار را تحمل میکردهاند چند سالی است که طاقتشان تاب آمده و رخت سفر ابدی بر بستهاند.
طبق سرشماری نفوس و مسکن سال 1385 جمعیت روستائی شهرستان هیرمند 67 هزار و 146 نفر بوده است که در سرشماری سال 1390 انتظار بود آهنگ رشد جمعیت مشاهده شود نه اینکه جمعیت روستایی به 58 هزار و 697 نفر برسد! ظرف پنج سال نزدیک به 8500 نفر از جمعیت روستایی هیرمند کاسته شده است، گزارش مرکز آمار ایران از کاهش 656 نفری جمعیت شهری این منطقه طی این مدت نیز حکایت دارد.
آمارهای غیر رسمی از مهاجرت مردم در سالهای 91 و 92 جای خود باقی است ولی تعداد شوراهای اسلامی روستایی در بخش قرقری شهرستان هیرمند (منطقه کانونی ریزگردها) از 43 شوار در دور سوم به 38 مورد در دور جدید کاهش یافته است، این درحالی است که روستاهای زیر 20 خانوار و یا جمعیت کمتر از 100نفر نمیتوانند شورا داشته باشند.
به احتمال قوی بحران کاهش جمعیت و وضعیت اسفناک اشتغال مردم هیرمند بود که معاون وزیر کشور و رئیس سازمان مدیریت بحران برای بازدید و بررسی مشکلات به این شهرستان سفر کرد.
حسن قدمی در سفر بهمن ماه سال 90 که به علت بازدید از کانون ریزگردهای منطقه سیستان عنوان شد، موقعیت منطقه «بشدلبر» در جوار مرز ایران و افغانستان را از نزدیک مشاهده کرد و وعده داد تا با دستهبندی گزارشات محلی و مشاهدات عینی از مشکلات خواهیم کاست.
وی در این بازدید از تصمیم وزارت کشور برای پیشبینی اعتباری برای حل مشکل ریزگردها در لایحه بودجه 91 خبر داد که متاسفانه اکنون که 20 ماه از این سفر میگذرد اقدام مثبتی در مورد کاهش شدت ریزگردها مشاهده نمیشود و شرایط هر سال نسبت به سال قبل آن برای مردم دشوار تر میشود.
شهرهای جنوبی هم تحت تاثیر هیرمند هستند
پس از تداوم سالهای متمادی بحران ریزگرد در منطقه شمال سیستانوبلوچستان، امروز دامنه این پدیده مرکز و شهرهای جنوبیتر این استان را نیز تحت تاثیر گذاشته است، و موجب شده تا زاهدان نیز آلودگیهای بحرانی را تجربه کند.
کارشناس پیشبینی هواشناسی سیستانوبلوچستان تاثیرات توفان شن هیرمند را علاوه بر 5 شهرستان شمالی استان، بر نواحی مرکزی و جنوبی این استان نیز عنوان کرد.
حسینعلی حسینآبادی سرعت وزش باد در روز گذشته شمال استان را 88 کیلومتر بر ساعت عنوان کرد و کاهش دید افقی را تا 60 متر تخمین زد،
همچنین وی پیشبینی کرد که عصر امروز ناپایداریهای مشابه سیستان در زاهدان و نواحی مرکزی استان رخ میدهد.
توفان شن روز گذشته شمال سیستان و بلوچستان موجب شد تا شامگاه چهارشنبه آلودگیهوای ناشی از این پدیده در مرکز استان به 1725 میکروگرم بر مترمکعب یعنی 11.5 برابر حد استانداردهای جهانی برسد، این موضوع در ماه گذشته نیز تکرار شد و میزان ذرات معلق در شهر زاهدان به 898 میکروگرم یعنی «شرایط بحرانی»رسید.
خسرو افسری مدیرکل حفاظت محیط زیست میزان ذرات معلق ناشی از توفان شن امروز هیرمند را 914 میکرو گرم عنوان کرد که این مقدار 6 برابر استاندارهای جهانی و در شرایط هشدار است.
جدیت وزارت کشور و استانداری این استان در مورد یافتن راه حل بحران ریزگردها در منطقه سیستان مشخص نیست، بنابر اعلام محیط زیست، شدت توفان شن منطقه شمال سیستان و بلوچستان در ماه گذشته حداکثر به 30 برابر حد مجاز رسید و روز گذشته نیز با میزان 3160 میکروگرم بر مترمکعب ذرات معلق در هوا، این آلودگی 21 برابر استاندارهای جهانی ثبت شد.
مدیریت بحران مستقیم دخیل نیست!
سرپرست دفتر مدیریت بحران استانداری سیستان و بلوچستان اعتقاد دارد منشا همه ریزگردها، خشکی دریاچه «هامون» در شمال استان است،
رضا اربابی به «انجام یکسری کارهای مقطعی بینتیجه» اذعان کرد و گفت: تا زمانی که آب دریاچه هامون تامین نشود «نمیتوان کاری کرد»، نه اینکه برای احیای هامون کاری نشده باشد، این مضوع مستلزم همکاری طرف افغان و تلاش دولت ماست، در مجموع نتیجهای که مد نظر استٰ گرفته نشده است.
وی در مورد اقدامات مدیریت بحران و وزارت کشور برای حل مشکل ریزگردها در شمال استان، این موضوع را حوزه تخصص محیط زیست میداند که « آبگیری دریاچه هامون باید از طریق آن انجام شود» اربابی در ادامه نیز ابراز داشت: اینکه مدیریت بحران مستقیم دخیل باشد، نیست، فقط بحثهای مربوط به هماهنگیهای بین بخشی است تا کار اجرایی، محیط زیست با توجه به تخصص خود به ما پیشنهاد میدهد و ما هم پیگیری میکنیم.
وی در پاسخ به سوال خبرنگار ما در مورد اینکه در راستای هماهنگیهای بین بخشی وزارت کشور و سازمان محیط زیست چه اقدامی شده است، گفت که «کانون بحران، دریاچه هامون است» و باید این دریاچه آب داشته باشد، برای آب هم پیگیریهایی شده ولی به نتیجهای نرسیدهایم.
----------------------------------
گزارش از محمد فرتوت عنایت
---------------------------------