به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات باشگاه خبری فارس «توانا»، شانزدهمین نشست موضوعی سرای داستان با محوریت «ادبیات اردوگاهی» عصر روز گذشته با حضور مرتضی سرهنگی، جهانگیر خسروشاهی، کاموربخشایش نویسنده کتاب «آیتالله سیدمحمد خامنهای» و جمعی از اهالی فرهنگ و ادب در سرای داستان بنیاد ادبیات داستانی برگزار شد.
* ادبیات اردوگاهی یک فصل مستقل در جنگ است
در ابتدای این مراسم مرتضی سرهنگی نویسنده ادبیات دفاع مقدس، بیان داشت: یکی از ویژگیهای ادبیات اردوگاهی آن است که این ادبیات نوعی ادبیات مرکب به شمار میرود یعنی ما یک فصل مستقل در جنگ را در آن میبینیم و سپس وارد فضای اردوگاهی میشویم.
وی اضافه کرد: ما در ادبیات خود حبسیه داریم که در آنها رنج زندانها به صورت نثر و نظم بیان شده است حتی در این زمینه نیز از امام موسیبن جعفر یک حبسیه وجود دارد.
سرهنگی خاطرات اردوگاهی را به سه دسته تقسیم و عنوان کرد: در وهله نخست خاطرات اردوگاهی توسط اسرا به صورت یادداشتهای روزانه نوشته میشود که نمونه بارز آن کتاب «پایی که جا ماند» است.
وی افزود: گونه دوم خاطرات اردوگاهی به خودنگاشتهای اسیران جنگی مربوط میشود که پس از پایان اسارت به نگارش در میآیند که از جمله آنها میتوان به عبدالامین فرشیدپور در کتاب «شنهای سرخ تکریت» اشاره کرد.
سرهنگی ادامه داد: گونه سوم خاطرات اردوگاهی به گفتوگوی شفاهی مربوط میشود که یک خاطرهنگار با اسیر جنگی به شکل مصاحبه آن را انجام داده و سپس متن آن را پیاده و به شکل کتاب منتشر میکند.
این نویسنده گفت: بحث کاغذ سیگار در ادبیات ایران یک موضوع حائز اهمیت است، همچنین اولینباری که با یادداشتهای روزانه یک اسیر ایرانی برخورد کردم در یک روستا در حوالی بابل بود که مربوط به جواد محبت که اکنون داندانپزشک و عضو دانشگاه مازندران است که یادداشتهای او را در کتاب «دیوارهای بغداد» منتشر کردم.
وی با بیان اینکه کتاب «پایی که جا ماند» براساس یادداشتهای روزانه به نگارش درآمده است، اضافه کرد: ادبیات اسارت، یک ادبیات تجربی است. یعنی باید دنیای اسارت در وهله نخست تجربه و سپس آن را قلمی کنیم.
سرهنگی بیان کرد: دنیای جنگ و اسارت، دنیای شگفتآور است شگفتی به حدی است که خیال انسان در این دنیا ورود مییابد.
وی افزود: حتی برخیها هم که جنگ را دیدهاند نمیتوانند آنچه را که دیدهاند را به نگارش درآورند. حتی باید گفت برخی از آزادگان هم شاید تا الان خاطراتی را به نگارش درنیاوردهاند.
* آشنایی با دنیای اسارت از راه مطالعه صورت میگیرد
این نویسنده ادبیات مقاومت، عنوان کرد: آشنایی با دنیای اسارت از راه مطالعه صورت میگیرد چرا که دنیای اسارت، دنیای بسته با دیوارهای بلند و سیمهای خاردار است که تعداد محدودی از آن بیرون میآیند و میگویند بر ما چه گذشته است.
وی اضافه کرد: اگر ذهن داستاننویس به یک منشور فرض کنیم اگر به منشور نوری تابیده شده طیف نوری به دست میآید که آن طیف نور، رمان میشود.
* امروز رمان جنگ هوویی به نام خاطرات دارد
به گفته سرهنگی امروز رمان جنگ هوویی به نام خاطرات دارد، گرچه هر دوی آنها جایگاه خود را دارد اما مستقل و تأثیرگذار هستند اما دنیای اسارت، دنیایی است که باید با مطالعه در آن ورود یافت.
وی با اشاره به اسیران عراقی، گفت: از سال 60 الی 61 با اسیران عراقی ارتباط داشتهام. حتی اکثر آنها تا سال 82 در ایران حضور داشته و زندگی میکردند و پس از سقوط صدامحسین به کشورشان بازگشتند.
وی افزود: در ایران از 19 کشور اسیرداری میکردیم در آن روزها بنده خبرنگار بودم و با اسیران عراقی به گفتوگو و مصاحبه میپرداختم. اکثر اوقات بنده وقت ناهاری خود را با اسرای عراقی میگذراندم چرا که غذای آنها خوشمزهتر از غذاهای اداره ما بود.
* قوانین ایران برای اسرای عراقی انسانیتر از کنوانسیون ژنو بود
این نویسنده بیان کرد: قوانینی که ایران برای اسیران عراقی در نظر گرفته بود انسانیتر از کنوانسیون ژنو بود به نوعی که اگر نگهبانی در اردوگاهها و کمپهای اسرای عراقی وجود داشتند نباید یکی از اعضای خانواده آنها در سرپل ذهاب، مهران و گیلانغرب شهید شده بود اجازه نداشت نگهبان اسرا شود تا مبادا به خاطر کینه نسبت به اسیران عراقی سختگیری کند.
* اسرا همانند نفت خام میمانند
سرهنگی ادامه داد: اسرا مثل نفت خام میمانند که هر هنرمندی اعم از فیلمساز میتواند به آنها بپردازد حتی داستاننویسان نیز میتوانند از این موضوع سهمی ببرند.
وی اضافه کرد: انسانیترین شکل ادبیات، ادبیات اسرات است چرا که کسانی میخواهند بدانند که افراد چگونه در اسارت تاب آوردند به نوعی انسان به دنبال معنا است.
* خاطرات زنان اسیر مغفول مانده است
سرهنگی عنوان کرد: در مواردی خاطرات اسرای ایرانی با خاطرات اسرای سایر کشورها مشترک است به گونهای که خندیدن در بین اسرا ممنوع بود، همچنین در اسارت هیچ چیزی به میل افراد نیست که یکی از آنها ندیدن رنگ است.
وی افزود:خاطرات زنان اسیر مغفول مانده است که به تازگی کتابی از معصومه آباد با عنوان «من زندهام» منتشر شده است.
سرهنگی با بیان اینکه حدود 6 میلیون نامه بین اسرا و خانوادههایشان رد و بدل شده است، بیان کرد: بنده نزدیک به 12 هزار نامه را جمع کردهام که باید گفت در این راستا مادرانی که برای فرزندشان شعر میگویند نیز یک نوع ادبیات از ادبیات اسارت به شمار میرود.
این نویسنده با اشاره به توجه کشور به چاپ آثار دفاع مقدس، بیان داشت: ایران از سایر کشورها نسبت به توجه به بحث مقاومت پیشرو است چرا که ما در زمان جنگ کتاب جنگ را منتشر کردیم که در جهان بیسابقه است.
وی افزود: حتی در دوران جنگ تحمیلی 6 جلد کتاب عکس به چاپ رسید که در کنار آن نیز کتابی دیگر درباره حلبچه منتشر شد که این آثار نشاندهنده آن است که ذات ایرانیان یک ذات ادبی و فرهنگی است.
به گفته سرهنگی جغرافیای ایران 3.7 بیشتر از عراق است یعنی ما 4 برابر کشور عراق دارای جمعیت داریم. حتی ایران 7 برابر برتری طبیعی نسبت به عراق دارد. اما صدام با کشوری جنگ کرد که 7 برابر از خودش بزرگتر بود اما 36 کشور حتی اسپانیا و برزیل با حمایت عراق علیه ایران جنگیدند.
وی بیان کرد: حدود 8 هزار اسیر عراقی در ایران مانده و زندگی کردند و تاکنون نیز 300 عنوان کتاب درباره اسرا از کتابهایی با موضوعاتی نظیر روانشناسی اسارت تا فرهنگنامه منتشر شد که شاید سهم ما در حوزه هنری و دفتر ادبیات پایداری 100 عنوان کتاب باشد.
سرهنگی ادامه داد: در زمان جنگ خدیجه میرشکار همسر حبیب شریفی نخستین فرمانده شهید اسیر شد که یکی از سربازان عراقی به نام منیر چنان از وی محافظت میکرد که باید گفت برخی از سربازان عراقی نیز به این مقوله هم توجه داشتند.
* خسروشاهی: در ادبیات اردوگاهی کمتر به نحوه تعامل با خود اردوگاهیان پرداختهایم
در ادامه این مراسم جهانگیر خسروشاهی، نویسنده بیان داشت: در ادبیات اردوگاهی کمتر به نحوه تعامل با خود اردوگاهیان پرداختهایم.
وی افزود: قبل از اینکه کتاب «پایی که جای ماند» را مطالعه کنم نسبت به آن موضع داشتم و میگفتم نکند بحث مالی آن مطرح باشد اما وقتی این کتاب را خواندم متنبه شدم.
خسروشاهی ادامه داد: در گذشته کتابی را با عنوان «زخمدار» منتشر کردم که کلمه به کلمه آن تحقیق و پژوهش بود اما این کتاب را حتی در اندازه کتاب «پایی که جا ماند» نمیبینم.
وی افزود: معتقدم شباهتی بین اسیران ایرانی و سایر اسرای جهان وجود ندارد حتی تمایز در کتابهای دفاتر ادبیات مقاومت میان اسرای ایرانی و سایر اسرا بسیار زیبا است.
این نویسنده گفت: انسانیترین وجه ادبیات، ادبیات اسارت است اما منظور این نیست که ادبیات اردوگاهی، ادبیات خنثی است.
* مجموعه دو جلدی کتابهای دهنمکی نصفه و ناقص است
وی اضافه کرد: دهنمکی که در گذشته کارهایی را برای اسارت در دو جلد به نگارش درآورده است را دیدهام که معتقدم این کار نصفه و ناقص است اما کتاب «هزار و یک شب» بیژن کریمی که از آزادگان نیز به شمار میرود ما را با ظرایف اردوگاهی آشنا میسازد.
خسروشاهی ادامه داد: خاطرات هووی رمان نیستند بلکه مرزهای آنها در دنیا مشخص است برخیها در نظریهها خاطرات را رمان میپندارند و حتی کتاب «دا» و «نورالدین پسر ایران» را رمان میدانند که این کار درستی نیست.
* مجموعه داستان «نفر پانزدهم» و رمان «با جامهای شوکران» رونمایی شد
در پایان این مراسم از مجموعه داستان «نفر پانزدهم» نوشته جهانگیر خسروشاهی و رمان «با جامهای شوکران» نوشته عبدالمجید نجفی رونمایی شد که از سوی انتشارات عصر داستان بازنشر شده است.
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد