دکتر سهراب عسگری درگفتوگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)- منطقه مرکزی، در خصوص وضعیت آلودگی هوای اراک اظهار داشت: آلودگی در همه شهرهای کشور وجود دارد اما این آلودگی در شهر اراک وضعیت ویژهای دارد.
وی با اشاره به اینکه ویژهبودن وضعیت اراک به دلیل درهم بودن و پیچیدگی شرایط طبیعی اراک و عوامل انسانی است، افزود: در کمتر شهری این نوع در هم پیچیدگی وضعیت وجود دارد. شهر اراک قدمت زیادی ندارد و کمتر از 210 سال از عمر آن میگذرد. از این جهت شهر نوپایی است و از دهه 30 به بعد گسترش آن خارج از برنامه بوده است و اوج این قضیه از دهه 40 به بعد اتفاق افتاد و به عنوان یکی از قطبهای صنعتی کشور انتخاب شد و برای آن برنامههای صنعتی در نظر گرفته شد.
عسگری با بیان اینکه از دهه 50 به بعد روند گسترش شهر از حالت عادی خارج شد و به نوعی رشد سرطانی پیدا کرده است، گفت: از طریق عکسهای هوایی اراک مشخص میشود که در بخش هایی از بافت شهر گسترشهایی داریم که بسیار به هم ریخته و درهم است و در طول دو دهه 40 و 50 اوج بینظمی را در ساخت و ساز داریم.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک ادامه داد: از دهه 60 به بعد روند گسترش کنترل شد و شهرکها را به عنوان گوشوارههای شهر احداث کردند.
وی با بیان اینکه این موارد بیانگرکامل وضعیت شهر اراک نیست، افزود: اراک در کنج دیواره طبیعی شهر قرار دارد که بخشی از آن را کمربند جنوبی پوشش میدهد و دیواره دیگر آن، دیوارهای است که به سمت فراهان میرود و این دو دیواره در منطقه سردشت به هم میرسند، به طوری که اراک در چاله این دیوارهها قرار گرفته است.
عسگری ادامه داد: شهر اراک در ارتفاع هزار و 700 متری از سطح دریا قرار دارد که ارتفاع مناسبی است، اما اگر در اراک بادهای قالب از سمت دیگر به طرف شهر میوزید این دو دیواره مشکلزا نبودند، درصورتی که باد قالب در اراک از سمت غرب و جنوب غربی میوزد و این امر باعث میشود آلودگی تولید شده در اراک تا زمانی که باد از سمت دیگر نوزد و سرعت زیاد نداشته باشد در شهر بماند.
نویسنده کتاب مقدمهای بر ژئوپولتیک محیط زیست تصریح کرد: این دو دیواره طبیعی که شهر اراک را محصور کردهاند، دو کریدور یا گلوگاه دارد که ارتباط هواییاز طریق آنها صورت میگیرد.
وی به تشریح عکس هوایی کریدوری که از سمت اراک به سوی سنجان و توره میرود پرداخت و گفت: تا زمانی که از سنجان خارج شوید محیط کامل بسته است و آرام آرام این محیط به شکل قیف باز میشود، که البته اگر سایت صنعتی شازند نبود این شکل محیط و کریدور مشکل آفرین نبود چون هوای نسبتا خوبی از سمت این کریدور وارد شهر اراک میشد و آلودگی را دور میکرد، اما این قیف متاسفانه آلودگی را کاملا به سمت شهر اراک هدایت میکند و علاوه بر آلودگی هوا، آلودگی خاک و گیاه را نیز به همراه دارد که به سمت زمینها و دره این محیط فرود میآید.
عسگری با اشاره به اینکه کریدور دیگر اراک بالای روستای مرزیجران است که اگر در ساعات عادی روز هم بالای این منطقه بیایستید حرکت باد راحس میکنید، عنوان کرد: این دو کریدور طبیعی تبادل آب و هوایی را از سمت غرب به سمت شرق ایجاد میکنند که اگر این دو نبودند وضعیت شهر اراک بغرنجتر از حال حاضر میشد. این موقعیت اراک نسبت به ارتفاع و توپوگرافی زمین موقعیت مناسبی نیست و این امر آلودگی را بیشتر میکند.
وی به مناسب بودن شرایط آب و هوایی اراک در گذشته اشاره کرد و گفت: در این منطقه باغات زیادی وجود داشته است و یکی از دلایلی که این منطقه به عنوان قطب صنعتی انتخاب شده شرایط خوب ذخایر و منابع مناسب بوده است، اما امروز این شرایط تغییر کرده است.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک در خصوص وضعیت شهر اراک و دیگر عوامل مشکل آفرین در بحث الودگی هوا اظهار کرد: در شمال شهر یک پدیده زیبای جغرافیایی داریم که در برخی موارد تبدیل به یک پدیده پردردسر میشود و آن کویر میقان است.
وی ادامه داد: این کویر در دهه 40 که شرایط آب و هوایی بسیار سخت بوده است و مردم سرمای شدیدی را تحمل میکردند به واسطه اینکه آب شور در محیط بخار ایجاد میکرد به نوعی مناسب حال مردم بود و مناطق اطراف را گرمتر و شرایط آب و هوایی سرد را متعادل میکرد، اما در حال حاضر این منطقه مفید مشکلزا شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک خاطر نشان کرد: امسال شهر اراک به دلیل ذرات و ریزگردهایی که از سمت کویرمیقان به طرف شهر روانه میشد روزهای پر از گرد و غباری را البته همراه با نمک پشت سر گذاشته است.
گسترش کویر میقان شهر را تهدید میکند
عسگری گسترش کویرمیقان را تهدیدی برای شهر اراک دانست و گفت: آخرین اقدامی که در خصوص جلوگیری از گسترش کویر صورت گرفته این است مجوز اختصاص 150 لیتر در ثانیه آب تصفیه شده شهر اراک به تالاب است.
وی در خصوص وضعیت گسترش کویر میقان اظهار کرد: در حال حاضر اطراف کویر میقان چاههایی احداث شده است و از آب شیرین اطراف منطقه بهرهبرداری میشود و هنگامی که باران ببارد، آب با نمک زمین مخلوط میشود و به این شکل کویر از سطح زیرین شروع به گسترش میکند.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک در پاسخ به این سوال که چرا در سالهای قبل این مشکل را نداشتیم؟ تصریح کرد: چون در سالهای گذشته منابع آبی بسیاری در زیر کویر جای گرفته بود و کویر از سطح گسترش مییافت، اما در حال حاضر کویر از سمت پایین و عمقی در حال رشد است و دلیل آن این است که اطراف کویر از آب شیرین خالی شده است و به نوعی یک دیواره طبیعی برداشته شده است. لایههای درونی زمین خالی شده و آب شور جایگزین آن شده است و این آب شور از یک مقطعی تمایل به تبخیر شدن دارد و به سمت بالا و سطح زمین میرسد و مابقی لایهها را شور میکند و این مکانیزم خاک شیرین اطراف کویر را نمکی میکند.
این کارشناس ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک با ارائه راهکاری در خصوص کنترل گسترش کویر میقان اظهار کرد: بهترین راه این است که در کوتاه مدت بهرهبرداری از چاههای آب شیرین اطراف کویر متوقف شود و از آب تصفیه شدهای که به دل کویر میریزد استفاده شود تا اقدامات اساسی صورت گیرد.
اراک ظرفیت گسترش ندارد
وی با بیان اینکه در حال حاضر شهر اراک تمایل دارد که به شکل افقی گسترش یابد و به سمت کویر حرکت کند، اظهار کرد: اراک به هیچ عنوان ظرفیت گسترش افقی و عمودی را ندارد، ولی برخی مسوولین اعتقاد دارند که برای گسترش شهر ظرفیت داریم هر چند این اقدام، اقدامی غیرانسانی و کاملا اشتباه است و باید برای کنترل مسائل زیست محیطی اراک چاههای اطراف کویر پلمب و از گسترش شهر به سمت آن جلوگیری شود.
عسگری یادآور شد: البته باید به این مسئله توجه داشت که کویر میقان تنهاعامل مشکل زا نیست، بلکه میتواند محلی برای جذب توریست نیز باشد و حتی املاح آن را صادر کرد.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک مشکل دیگر شهر اراک را قرار گرفتن در ورودی رشته کوه زاگرس دانست و افزود: با توجه به اینکه شرق اراک به سمت مناطق کویری و غرب آن به سمت مناطق کوهستانی میرود باعث شده است که در اراک همیشه تبادل هوا را داشته باشیم و این امکان را فراهم آورده که از بادها استفاده کنیم.
نویسنده کتاب مقدمهای بر ژئوپولتیک محیط زیست ادامه داد: در استان مرکزی 21 نقطه به عنوان مناطق بادخیز شناخته شده است که میتوان در تولید انرژی استفاده شود با این حال موقعیت شهر باعث شده که ما همیشه وزش باد را داشته باشیم و مشکلات خاص خود را نیز به همراه دارد.
وی اضافه کرد: ما در استان علاوه بر باد غالب که در اکثر روزهای سال میوزد، باد محلی هم داریم که براساس جبهههای هوایی ایجاد میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک با بیان اینکه در زبان فارسی تالاب به معنای برکهای است که دارای گرد و غبار است، عنوان کرد: بادهایی که از سمت شرق میوزد ریزگردهایی را که حاوی نمک است، به همراه میآورد و باید در نظر داشته باشیم که فرسایش خاک در استان مرکزی 100 تن در هکتار است و متاسفانه استان مرکزی در اقدامات ضد جغرافیایی رتبه اول را به خود اختصاص داده است.
ذخایر سی هزار ساله، سی ساله تمام شد
وی با اشاره به اینکه در استان مرکزی ذخایر آب سی هزار ساله در عرض سی سال تمام شده است، اظهار کرد: درسالهای گذشته اگر زمین یک متر حفاری میشد به آب میرسیدیم، اما الان باید 70متر زمین حفاری شود تا به آب برسیم و به دلیل برداشت از آبهای زیرزمینی هر چقدر باران ببارد این دخیره باز نخواهد گشت.
وی با بیان اینکه تجاوز به منابع طبیعی و مراتع هم چنان در این شهر ادامه دارد و واگذاری خارج از قاعده مراتع به کشاورزان، فرسایش خاک را به دنبال دارد، تصریح کرد: این اقدامات سطح ایستایی را کاهش داده است و به این ترتیب وضعیت آب و هوایی دچار مشکل میشود و در آینده علاوه بر مشکل آلودگی هوا با مشکل آب هم مواجه خواهیم شد پس باید به سمت مدیریت درست منابع آب حرکتهای جدی داشته باشیم.
عسگری با اشاره به اینکه بخش اعظمی از ریزگردهای موجود در اراک مربوط به خود شهر میشود، گفت: ما در شهر اراک فرسایش نقطهای هم داریم، ساخت و ساز در شهر، تردد ماشینها و نوع وزش باد نیز منجر به فرسایش میشود.
آلودگی اراک فقط زیستمحیطی نیست
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک شکل گیری فعالیتهای صنعتی خارج از قاعده در شهر اراک را یک معضل عنوان کرد و افزود: ایرادی که به محیط زیست وارد است این است که شاخصهای سنجش آلودگی مربوط به 10 سال قبل است ولی اراک در حال حاضر کلانشهر شده است که البته به معنای درست، مادر شهر شده است، اما این شاخصها مربوط به یک مادر شهر نیست.
این کارشناس ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک با اشاره به فعالیتها ی غیرقانونی برخی واحدهای ذوب فلزات و پلاستیک در جای جای این شهر عنوان کرد: این واحدهای آلاینده به دلیل نداشتن مجوز و دودزایی بیش از حد در شب کار میکنند و اغلب کارگران آنها نیز افغانی هستند و اگر صبح زود در ارتفاعات قرار بگیرید قطعا آلودگی ناشی از فعالیت این واحدها را به چشم خواهید دید که باید در این خصوص شاخصهای سنجش آلودگی تغییر کند تا با این صنایع آلاینده برخورد شود.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر هیچ دستگاهی برخورد با این صنایع غیرمجاز را برعهده نمیگیرد.
وی اضافه کرد: علاوه بر این صنایع، کورههای آجرپزی در شمال شهر قرار دارند و در زمانی که هوای شهر گرم باشد و بادی نوزد هوا از اطراف به داخل شهر کشیده میشود و باعث میشود که آلودگی کورههای آجرپزی که در پشت دیواره طبیعی شهر اراک قرار گرفته وارد شهر شود و آلودگیهای ناشی از کورهها در سطح شهر باقی بماند.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک در خصوص طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک گفت: ایراد من به این طرح این است که چرا فقط کاهش آلودگی هوا در این طرح مطرح شده است زیرا ما در این شهر آلودگیهای زیستمحیطی هم داریم و این طرح میبایست به عنوان طرح جامع کاهش آلودگی زیست محیطی شهر اراک نامگذاری میشد.
عسگری ادامه داد: نزدیک به سه دهه است که آب، خاک و هوای اراک آلوده است و این طرح نسبتا بلند پروازانه و مصوبات آن تاکنون به طور کامل و درست اجرایی نشده است.
این کارشناسی ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک افزود: افزودن هزار هکتار به فضای سبز اراک از جمله مصوبات این طرح بوده که هنوز صد درصداجرایی نشده است و از مجموع هزار هکتار تنها حدود 400 هکتار برای فضای سبز اراک در نظر گرفته شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک تصریح کرد: اگر این بیبرنامگی و جدایی کاری ادامه یابد، شهر اراک تبدیل به سرطان آباد خواهد شود.
وی اظهار کرد: جمعی اقدامات ضد طبیعی باعث شده است که ما بیش از 103 کودک زیر سه سال مبتلا به سرطان خون داشته باشیم، در صورتی که ایجاد فضای سبز میتواند بار منفی آلودگیهای زیست محیطی شهر را کم کند و در تلطیف هوای شهر موثر باشد.
عسگری با بیان اینکه در کنار همه این مشکلات زیست محیطی که وجود دارد، مدیران نتوانستند فضای سبز موجود را به درستی مدیریت کنند، گفت: در صورتی که وجود فضای سبز بیشتر در شهر باعث افزایش تبخیر و رطوبت در شهر میشود، اما تا کنون روند به شکل قطعکردن درخت و کاشتن چمن بوده است، در صورتی که چمن جزو فضای سبز موثر محسوب نمیشود.
این کارشناسی ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک افزود: برای شهر اراک لازم است گونههای خاص از درخت کاشته می شد که در مقابل کمآبی مقاوم باشد، رشد سریع داشته باشد و با اقلیم اراک سازگار باشد، در صورتی که اقداماتی در این راستا انجام نشده است.
وی با بیان اینکه سرانه فضای سبز به صورت نرمال در شهر اراک توزیع نشده است، تصریح کرد: در برخی مناطق فضای سبز زیادی را شاهدیم و در برخی مناطق با کاهش فضای سبز مواجه هستیم، در صورتی که ما در حال حاضر به دلیل اینکه مرکز شهر مملو از تردد ماشین است و کلیه مراکز خرید در هسته مرکزی شهر واقع شده نیاز بیشتری به فضای سبز در این منطقه داریم.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک خاطرنشان کرد: تا به امروز اراک به حال خود رها شده است و اگر هم بخواهیم فضای سبز با توزیع نرمال در مرکز شهر داشته باشیم، امکان پذیر نیست چون کلیه این مناطق ساختمان سازی شده است.
آبهای زیرزمینی سایت شازند آلوده شده است
عسگری در خصوص وضعیت برخی صنایع آلاینده اظهار کرد: باید سنجندههایی داشته باشیم که میزان آلودگی دائما محاسبه شود تا در صورت افزایش آلودگی بلافاصله اطلاع دهند.
این کارشناسی ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک گفت: مطالعهای که دانشگاه صنعتی اصفهان انجام داده است حاکی از آن است که آبهای زیرزمینی سایت شازند آلوده شده است و این آلودگی به سمت پایین جاده در حال انتقال است و این درست نیست که شرایطی فراهم کنیم و نوعی گیاه را پرورش دهیم تا اثبات کنیم که در منطقه آلودگی وجود ندارد چون برخی مواد و گیاهان زندگی انگلی دارند و با آلودگی سازگارند.
وی افزود: کافیست در کنار صنایع آلاینده گلها و گیاهان زینتی کاشته شود؛ بیدرنگ پژمرده و از بین میروند، پس نمیتوان با استناد به این که ما در کنار صنایع خود پرورش گیاه داریم به این نتیجه برسیم که صنایع، آلایندگی ندارند.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک ادامه داد: پرندگان دیگر در منطقه پالایشگاه و نیروگاه پرواز نمیکنند، چون متوجه آلودگی در این مناطق شدهاند.
این کارشناس ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک یکی دیگر از مسائلی که در روند آلودگی هوای اراک تاثیر دارد را ناوگان حمل و نقل عمومی به ویژه اتوبوسهای شهر عنوان کزد و گفت: این ناوگان بسیار فرسوده است و سوخت نامناسبی دارد و برنامهای در این خصوص تدوین نشده و همچنین مدیریت درستی تاکنون اعمال نشده است.
عسگری افزود: شهر اراک ساختمانی با عنوان ساختمان کنترل ترافیک دارد که هیچ کدام از پرسنل آن در این زمینه تخصص ندارد و هیچ ایدهای تاکنون در خصوص وضعیت ترافیکی شهر در این مرکز ارائه نشده است.
بنزینی که اکتانش تغییر میکند، یورو 4 نیست
نویسنده کتاب مقدمهای بر ژئوپولتیک محیط زیست اظهار کرد: در حال حاضر عنوان میشود که بنزین یورو 4 در استان تولید و توزیع میشود، اما چنین نیست و خود پالایشگاه عنوان کرده است که اکتان بنزین تولیدی متغیر است پس بنزینی که اکتان آن تغییر میکند، یورو 4 نیست.
وی در خصوص بهبود وضعیت اراک پیشنهاد داد: فضای سبز در اراک به هر شکل، قیمت و هزینهای هر چه سریعتر احداث شود و مردم را به سمت ایجاد فضای سبز خانگی سوق دهیم، شهروندان را به ایجاد دیوارههای سبز و پشت بام سبز ترغیب کنیم، در فضای شهری میتوانیم به جای اینکه ظاهر پلهای احداث شده ظاهری سنگی داشته باشند فضای سبز در کنار پلها ایجاد کنیم که این امر به افزایش سرانه فضای سبز کمک بسیاری میکند.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور اراک کفت: نوع گونههای گیاهی مانند اکالیپتوس در شهر بکاریم که به کمآبی مقاوم است و رشد سریعی دارد و از مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی بخواهیم که در خصوص تغییر گونههای گیاهی و مناسب با اقلیم اراک مطالعاتی انجام دهند.
این کارشناسی ارشد جغرافیای انسانی و ژئوپولتیک اضافه کرد: ناوگان حمل و نقل شهری را بهینه سازی کنیم، در حال حاضر 50 درصد ناوگان اتوبوسرانی شهر فرسوده است که باید بازسازی شود، گاها آلودگی که اتوبوسهای گازی فرسوده ایجاد میکنند از اتوبوسهای گازوئیلی بیشتر است که باید اقدامی اساسی در این خصوص انجام شود.
عسگری ادامه داد: البته این اقدامات کوتاه مدت است و باید در بلندمدت به فکر تغییر مکان نیروگاه و سایت شازند باشیم تا بلکه میزان آلودگی کاهش یابد و اقدام مهمی که میتواند بسیار کمک کننده باشد، این است که باید فعالیتهای اقتصادی و عبور و مرور را به زیر زمین ببریم، چراکه فعالیت تجاری مماس با عبور و مرور است.
وی احداث مترو و یا استفاده از ترکیب مترو و قطار شهری را در کاهش آلودگی اراک بسیار موثر دانست و گفت: اگر این امر امکانپذیر نیست، بهتر است خیابانها را به زیر شهر ببریم.
عسگری در پایان به عنوان نماینده مردم در جلسات کارگروه آلودگی هوای اراک در خصوص مصوباتی که طی شش جلسه با فرماندار اراک و دستگاههای مختلف و NGO ها داشتند، عنوان کرد: مصوب شد که کارخانه آلومینیوم تا سه ماه آینده فرایند انتقال آن انجام شود، کورههای آجرپزی تا پایان اسفند ماه گازسوز شوند، 400 هکتار فضای سبز احداث شود، درختان شهر شمارش شوند، در هسته مرکزی طرح زوج وفرد اجرایی شود، آب تصفیه شده فاضلاب شهر اراک فقط در همین شهر استفاده شود و 150 لیتر در ثانیه از این آب به کویر میقان منتقل شود، مراتع احیا شود و از تخریب آن جلوگیری شود، شرکت پخش و توزیع فرآوردههای نفتی و بنزین درصورتی که سوخت با کیفیت بهتر در کشور موجود باشد، برای اراک تامین کنند و سازمان محیط زیست شاخص سنجش آلودگی را بازیابی کند.
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد